Nơi ghi dấu chiến thắng "lững lấy địa cầu" kết thúc cuộc kháng chiến 9 năm chống thực dận Pháp xâm lược Việt Nam, cũng là hồi chuông báo hiệu sự kết liễu của chủ nghĩa thực dân cũ.

Từ Hà Nội qua công trình thuỷ điện Sông Đà, thị xã Hoà Bình lên Mộc Châu, Sơn La, qua đèo Pha Din, ngã ba Tuần Giáo và từ đây đi thêm 80 km là đến điện Biên Phủ. Tổng cộng đường Hà Nội lên Điện Biên Phủ ngót 500km.

Điện Biên Phủ là một cánh đồng bằng phăng ngót 10.000 ha có dãy núi Pú Hồng Mèo và Pú Hồng Thái bao quanh tạo nên vùng lòng cho Mường Thanh màu mơ. Dòng sông Nậm Rốm vắt ngang cánh đồng Mường Thanh có lợi cho việc trồng lúa. Các đồi cỏ tự nhiên bao quanh rất xanh tốt, thuận tiện cho việc phát triển chăn nuôi trâu bò...

Từ thời xa xưa người Thái đã gọi Điện Biên Phủ là Mường Then hay Mường Thanh, có nghĩa là Mường Trời. Câu chuyện thần thoại kể rằng ải Lậc Cậc là người khổng lồ tổ tiên người Thái, sau nạn hồng thuỷ xuống Mường Thanh dạy dân gieo mạ, trồng lúa, giã gạo, nuôi trâu. Vào các thế kỷ 11, 12, Lò Lang Chưng người Thái đi mở đường, khai phá đồng ruộng, lập bản ở đây, thành Sam Mứa do người Lự đắp từ thế kỷ XIII có thể chứa đến ba vạn gia đình, nay trung truyền rằng trong thành này có đến ba vạn cối giã bỗng sức nước sông Nậm Rốm, nên còn gọi là thành Tam Vạn. Năm 1754 Hoàng Cung Chất quê ở Thái Bình, lãnh tụ nông dân khởi nghĩa đã lên Điên Biên mở đất, làm ruộng đồng thời mở hệ thống thành luỹ biên phòng. Ông còn cho mang 40 nghìn khóm tre gai vàng lên trồng quanh thành luỹ.

Cuối năm 1953 giặc Pháp xâm lược bị đánh bại ở Lai Châu chạy về Điện Biên, với 16.000 quân, chúng đóng thành 60 cứ điểm yểm trợ nhau. Chúng dựng ở Bắc Điện Biên hai đồn lớn tại đồi Him Lam và đồi Độc Lập. Phía nam có đồn Hồng Cúm. Khu giữa có hai vòng đồng trại ngầm dưới đất. ở các đồi phía Đông chúng đóng quân dày đặc. Mỗi cứ điểm có nhiều lô cốt, giây thép gai bao bọc, có nơi dày đến 30m. Chúng đặt ở Điện Biên hai sân bay lớn và một đơn vị pháo 105, 157 ly.
Người ở  nước ợ  ắ  ằng Ă ă  ớ ơ ă ờ  ặ
Lúc đầu ta mở nhiều đường bí mật qua vòm lá rừng già đưa cao xạ pháo vào Điện Biên. Ngày 13-3-1954 quân ta mở cuộc tấn công đầu tiên vào các cứ điểm ngoại vi của tập đoàn cứ điểm. Ta diện đồn Him Lam, hôm sau hạ đồi Độc Lập rồi đào hào tiến sát khu trung tâm. Hào cắt ngang sân bay Mường Thanh, đội phòng không trẻ ta hạ 60 máy bay địch. Tiếp đó quân ta đánh lấn, đánh tỉa, diệt từng cứ điểm và hàng loạt cứ điểm. Qua 55 ngày đêm, đến 22 giờ ngày 7 tháng 5 năm 1954, quân ta đã tiêu diệt toàn bộ tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, loại khỏi vòng chiến đấu 16.000 tên địch (bắt sống 10.000, kể cả bộ chỉ huy tập đoàn cứ điểm do tướng Đờ-Catri cầm đầu).

Điện Biên Phủ ngày nay đang vươn lên mạnh mẽ trong công cuộc xây dựng cuộc sống mới xã hội chủ nghĩa. Những di tích Hồng Cúm, Him Lam, Đồi bay Mường Thanh, hầm Đờ Cát... còn đó mãi mãi ghi dấu những chiến công oanh liệt của quân dân ta.